معنای عام:

کنسرسیوم به گروهی از افراد، شرکتها و غیره گفته می شود که با یکدیگر توافق بر امری می نمایند.

معنای تخصصی:

کنسرسیوم یک تمهید کوتاه مدت از سوی چند شخص (حقیقی یا حقوقی  یا دولتها یا گروهها یا سازمانها) که منابع مالی و نیروی انسانی خود را تجمیع نموده تا پروژه بزرگی را انجام دهند؛ بگونه ای که منفعت آن به همه اعضای کنسرسیوم برسد. (البته کنسرسیوم می تواند بصورت انتفاعی یا غیر انتفاعی تشکیل گردد.)

ریشه کلمه:

کنسرسیوم کلمه ای لاتین بوده و از کلمه “consors” به معنای شریک مشتق شده است (این کلمه نیز از دو بخش con به معنای “با همدیگر” و “sors” به معنای سرنوشت است) و به معنای مالک یک دارایی یا شریک است.

توضیح:

همانگونه که گفته شد ائتلاف گروهی از اشخاص جهت رسیدن به یک هدف را کنسرسیوم می گویند. اعضای کنسرسیوم تنها به گروهی که عضو کنسرسیوم هستند پاسخگو بوده و عضویت در کنسرسیوم هیچ دخالتی در امور تجارتی دیگر شرکتهای عضو ندارد. قاعدتا این ائتلاف برای انجام کاری مشخص با زمان محدود می باشد. مورد استفاده از کنسرسیوم معمولا در مواقعی است که یک گروهی بخواهند اجرای کار یا تعهدی را بصورت مشترک به عهده گرفته و به عنوان پیشنهاد اجرای کار به کارفرمای خود ارائه نمایند.

نکات قابل توجه در کنسرسیوم این است:

  • چارچوب:

تشکیل کنسرسیوم به معنای ایجاد یک شرکت یا موسسه نیست بلکه یک نوع مشارکت قراردادی برای انجام کاری است.

  • مسوولیت:

مسوولیت اعضای کنسرسیوم در قبال کارفرمای پروژه مسوولیت تضامنی است؛ گرچه مسوولیت اعضای کنسرسیوم در قبال یکدیگر، تابع قرارداد کنسرسیوم می باشد. در هر حال دو نوع مسوولیت در ذیل کنسرسیوم وجود دارد: یکی نقص در اجرای تعهدات یا کیفیت پروژه دومی تاخیر در اتمام پروژه.

  • نقطه تمایز کنسرسیوم با دیگر نهادها:

الف- با نهاد مشارکت غیر ثبتی: (Unincorporated Partnership)

در ایران چنین نهادی پیش بینی نشده و در حقوق برخی کشورها وجود دارد. نقطه تمایز این نهاد با کنسرسیوم این است که این نهاد مشمول قانونی مخصوص به خود است به نام Partnership Act. در حالیکه کنسرسیوم کاملا تابع اراده طرفین و حسب قرارداد است. بعلاوه مسوولیت در این نوع از نهادها مسوولیت بر مبنای امانت است نه تضامن. بعلاوه این نهاد برای انجام امور تجارتی متفاوت و در سطوح مختلف تشکیل می گردد ولی در کنسرسیوم یا جوینت ونچر، اعضا، صرفا برای انجام کار مشخص تشکیل گروه می دهند.

ب- جوینت ونچر : (Joint Venture)

در جوینت ونچر مولفه های اساسی است:

ب-1- به اشتراک گذاری وجه نقد، مال منقول یا غیر منقول، دانش فنی، مهارت یا هر نوع مال دیگری از سوی طرفهای درگیر در جوینت ونجر در یک کار تعهد شده مشترک.

ب-2- منافع مشترک اعضا نسبت به مال به اشتراک گذاشته شده در خصوص موضوع قرارداد.

ب-3- حق کنترل و مدیریت طرفینی نسبت به کار.

ب-4- انتظار سود.

ب-5-حق برخورداری از سود.

ب-6-محدودیت در موضاعات همکاری در یک تعهد به کار مشخص.

کنسرسیوم فاقد موارد ب-2 و ب-5 فوق الذکر است و از این دوجهت با جوینت ونچر متفاوت است.

  • اعضا و لیدر (Leader of Consortium):

در هر کنسرسیوم یک رهبر یا لیدر برای هماهنگیهای بین اعضا و نیز با کارفرمای اصلی انتخاب شده و برخی از تصمیم گیریها و تصمیم سازیها به وی واگذار می گردد.

  • مدیریت پروژه در کنسرسیوم:

موضوع اساسی در هر کنسرسیومی نحوه مدیریت آن است. دو روش برای مدیریت وجود دارد:

یک-تشکیل یک کمیته تصمیم گیری. (هر یک از اعضای کنسرسیوم فردی را به عنوان عضو کمیته جهت تصمیم گیری معرفی می نماید. قاعدتا یک آیین نامه ای برای تصمیم گیری نیز بایستی تدوین گردد.)

دو-واگذاری مدیریت کنسرسیوم به یک شرکت. (مگر مواردیکه اختصاصا در حوزه تصمیم گیری کنسرسیوم بوده و در قرارداد کنسرسیوم به آن اشاره شده باشد.)

  • دستورالعمل همکاری و نحوه اینویسینگ (Coordination  and Invoicing Procedure) :

قاعدتا برای تعامل بین اعضا نیاز به یک دستورالعملی است که نحوه تعامل اعضا با یکدیگر اعم از مکاتبات، مراسلات، اخذ تایدیه های داخلی، نحوه بررسیهای جمعی و غیره در آن تعیین و ابلاغ می گردد.

  • هزینه های اعضای کنسرسیوم: قاعدتا هر یک از اعضا بایستی هزینه های مربوط به خودش را بپردازد ولی در برخی موارد اشکال اساسی در تقبل هزینه وجود دارد:

الف- هزینه های تهیه پروپوزال و دیگر اسناد قبل از انعقاد قرارداد، درصورتیکه قرارداد امضا نشود با چه کسی خواهد بود؟

ب- اگر یکی از اعضای کنسرسیوم به هر دلیلی مثل عدم قبولی میزان مبلغ قرارداد بخواهد از کنسرسیوم خارج گردد، در اینصورت هزینه هایی که این عضو تا قبل از اخذ پروژه انجام داده است با کیست؟

ج-اگر به دلیل تقصیر یا تاخیر یکی از اعضای کنسرسیوم در اجرای تعهدات خود، هزینه ای اضافی به یکی یا همه اعضای کنسرسیوم تحمیل گردد، پرداخت این هزینه ها با کیست؟

د- هزینه ای که بعد از اتمام پروژه و تا قبل از اخذ گواهی نهایی که در حوزه کاری یکی از اعضا می باشد ایجاد می گردد با کیست؟